Văn bản 2:
GẶP LÁ CƠM NẾP
(Thanh Thảo)

PHIẾU HỌC TẬP 08:
Xác định thể thơ của từng bài thơ sau:
Tên bài thơ, tác giả
Chuyện cổ tích về loài người (Xuân Quỳnh)
Chuyện cổ nước mình (Lâm Thị Mỹ Dạ)
Bắt nạt (Nguyễn Thế Hoàng Linh)
Mây và sóng (Ta-go)

Thể thơ
......................
.......................
......................
.......................

Xôi là là một trong những
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
món ăn quen thuộc của
người Việt, em đã bao giờ
được thưởng thức món ăn
Xác định thể thơ
đó chưa? Hãy chia sẻ cảm
của từng bài thơ
nhận của bản thân về
em đã được học ở Các em hãy cùng trao
hương
em vị của món ăn đó.
lớp 6 vào PHIẾU đổi về những gì các
biết về các sự vật được
HỌC TẬP 08.
thể hiện trong hình.

PHIẾU HỌC TẬP 08:
Tên bài thơ, tác giả
Chuyện cổ tích về loài người (Xuân
Quỳnh)
Chuyện cổ nước mình (Lâm Thị Mỹ Dạ)
Bắt nạt (Nguyễn Thế Hoàng Linh)
Mây và sóng (Ta-go)

Thể thơ
Năm chữ
Lục bát
Năm chữ
Tự do

HOẠT ĐỘNG 2: KHÁM PHÁ KIẾN THỨC MỚI
I. KHÁM PHÁ CHUNG VĂN BẢN
1. Tác giả Thanh Thảo

- Sinh năm 1946, quê ở
Quảng Ngãi.
- Ông là nhà thơ, nhà
báo, được công chúng
chú ý qua những tập thơ
và trường ca viết về chiến
tranh và các vấn đề của
cuộc sống thời hậu chiến.

Tác phẩm tiêu biểu:
Những người đi tới biển
(1981); Khối vuông rubích (1985), Từ một đến
một trăm (1988)…

KHÁM PHÁ CHUNG VĂN BẢN

2. Văn bản “Gặp lá cơm nếp”
Phân biệt sự
giống và khác
nhau giữa xôi và
Xác
định thể
cơm
nếp.
loại, giọng điệu,
bố cục (Văn bản
có thể chia thành
mấy phần. Nội
dung chính từng
phần).

Người bày tỏ cảm
xúc trong bài thơ là
ai? (chủ thể trữ
Nêu đề tài của
tình/nhân vật trữ
văn bản.
tình) Đối tượng để
thể hiện cảm xúc là
ai?

a. Đọc và tìm hiểu chú thích
Xôi và cơm nếp:
Giống:
Khác
Cùng sử dụng một loại nguyên Khác ở cách nấu, mục đích nấu. Xôi
liệu là gạo nếp;
được đồ hoặc nấu (thường chín bằng
hơi nước) rất cầu kì nên thường chỉ
được làm vào dịp lễ, tết hoặc giỗ
chạp. Còn cơm nếp có thể nấu (giống
nấu cơm tẻ) trong ngày thường.

b. Tìm hiểu chung văn bản
*Nhân vật trữ *Thể loại *Giọng * Bố cục
tình và đối
điệu
tượng cảm xúc

*Đề tài

- Người bày tỏ Thơ năm Tâm
- Khổ 1: Hoàn Người lính
cảm xúc là một chữ
tình,
cảnh xa nhà khơi và
quê
người
con,
trong
nguồn cảm xúc; hương.
cũng là một anh
trẻo,
- Khổ 2: Hình
bộ đội.
tha ảnh mẹ trong kí
- Đối tượng để
thiết.
ức của con;
anh thể hiện
- Khổ 3,4: Tình
cảm xúc là
cảm, cảm xúc
người mẹ nơi
người con khi
quê nhà.
gặp lá cơm nếp.

II. KHÁM PHÁ CHI TIẾT VĂN BẢN
PHIẾU HỌC TẬP 09
So sánh sự khác nhau giữa thể thơ bốn chữ và thể thơ năm chữ
Đặc điểm hình thức
Số tiếng trong mỗi
dòng thơ
Cách gieo vần
Ngắt nhịp
Chia khổ

Đồng dao mùa xuân
............................

Gặp lá cơm nếp
............................

...........................
...........................
...........................

.............................
...........................
...........................

PHIẾU HỌC TẬP 10
Những dòng thơ kể về Nhận xét hình ảnh người mẹ trong kí ức
mẹ
người con
.............................
.................................................................

II. KHÁM PHÁ CHI TIẾT VĂN BẢN
1. Đặc điểm về cách gieo vần, ngắt nhịp, khổ, thể thơ

Thảo luận
nhóm

Theo bàn trong
10 phút
(Cùng thi bàn
nào nhanh hơn):

Số tiếng trong một dòng, cách gieo vần, ngắt
nhịp và chia khổ của bài thơ Gặp lá cơm nếp
có gì khác so với bài thơ Đồng dao mùa xuân?
Hãy so sánh các phương diện đó của hai bài
thơ bằng cách thực hiện vào Phiếu HT số 09.

PHIẾU HỌC TẬP 09
Đặc điểm hình
thức
Số tiếng trong mỗi
dòng thơ

Đồng dao mùa
xuân
…

Gặp lá cơm nếp
…

Cách gieo vần

…

…

Ngắt nhịp

…

…

Chia khổ

…

…

PHIẾU HỌC TẬP 09
Đặc điểm hình
thức
Số tiếng trong mỗi
dòng thơ
Cách gieo vần
Ngắt nhịp
Chia khổ

Đồng dao mùa
xuân
4 tiếng/dòng

Gặp lá cơm nếp
5 tiếng/dòng

chân

chân

linh hoạt, biến tấu
trên nền nhịp 2/2

linh hoạt, biến tấu
trên nền nhịp 2/3

9 khổ, trong đó có 2 4 khổ, trong đó có 1
khổ đặc biệt
khổ đặc biệt

2. Hình ảnh mẹ trong kí ức của người lính
a. Hoàn cảnh gợi nhắc người lính nhớ về mẹ
Người lính
nhớ về mẹ
trong hoàn
cảnh nào?

Trên đường hành quân ra mặt
trận, anh gặp lá cơm nếp. Chính
hương vị của lá cơm nếp đã gợi
cho anh nhớ đến hình ảnh thân
thương của người mẹ bên bếp
lửa đang nấu xôi.

b. Hình ảnh mẹ trong kí ức của người lính
Tìm những dòng thơ kể về
người mẹ trong kí ức của
người con. Từ những dòng
thơ kể về mẹ ấy, em hãy
PHIẾU HỌC TẬP nhận
10 xét về hình ảnh người
mẹ. (Hình dung về mẹ qua
hình ảnh “Nhặt lá về đun
Nhận xét hình ảnh người mẹ
bếp”).
Những dòng thơ kể về mẹ
trong kí ức người con
- Mẹ tần tảo, chăm lo cuộc sống
Mẹ ở đâu, chiều nay
gia đình.
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
- Mẹ yêu thương các con.
- Mẹ giản dị, mộc mạc, chất
phác.

3. Hình ảnh người lính
Khổ thơ nào thể
hiện tình cảm,
cảm xúc của
người lính với
mẹ?

Vì sao những tình cảm,
cảm xúc ấy lại cùng trào
dâng trong tâm hồn
người lính khi “gặp lá
cơm nếp”?

Khổ ba: Tình yêu thương gia đình hoà với tình
yêu quê hương, đất nước trào dâng trong lòng
người lính vì anh đang trên đường hành quân, xa
quê hương, gia đình, hương vị lá cơm nếp khiến
người con nhớ đến món cơm nếp mà người mẹ
đã nấu. Hương vị của món ăn dân dã, bình dị đó
được anh xem như là biểu tượng của quê hương
- mùi vị quê hương..

Thảo luận
nhóm

Vẽ sơ đồ. Mỗi
HS ghi cảm
nhận của mình
vào một góc sơ
đồ

Em cảm nhận
như thế nàoĐiều
về gì khiến người con
người con trong
tự nguyện lên đường, xa
bài thơ? nhà đi chiến đấu để bảo
vệ Tổ quốc? (Qua đó ta
thấy người lính hiện lên
với phẩm chất gì?)

Thấy mùi xôi trên đường
hành quân, người lính
thương nỗi vất vả tảo tần
của mẹ, nôn nao nỗi nhớ
quê hương đất nước.
Chính điều đó đã giúp ta
biết thêm điều gì về người
lính?.)

Vẻ đẹp người lính

Yêu gia đình,
yêu quê hương,
đất nước.

Có tâm hồn
nhạy cảm.

Tình yêu gia đình hoà quyện với tình yêu quê hương, đất
nước. Trong trái tim người lính, hình ảnh quê hương, đất
nước hiện lên chân thật, gần gũi, gắn với hình bóng lam
lũ, tần tảo mà tha thiết yêu thương của mẹ. Khổ thơ đã
chạm đến chiều sâu cảm xúc, thể hiện cái nhìn đầy
thương cảm với đất nước mình.

III. TỔNG KẾT
Tóm tắt những đặc
sắc về nghệ thuật
và nội dung của
bài thơ.

Khái quát giá trị
nội dung, ý
nghĩa của bài
thơ.

Để đọc hiểu một bài
thơ năm chữ, chúng ta
cần lưu ý điều gì?

1. Nghệ thuật
- Sử dụng thể
thơ năm chữ,
gần gũi với
đồng dao;
- Cách ngắt
nhịp, gieo vần
linh hoạt;
- Giọng điệu
tâm tình, trong
trẻo, tha thiết;
- Hình ảnh thơ
chân thực, gợi
cảm, mang
nhiều ý nghĩa.

2. Nội dung – Ý
nghĩa
- Bài thơ thể hiện
tình cảm nhớ
thương mẹ da diết
và tình yêu quê
hương đất nước
của người lính xa
nhà đi chiến đấu.
- Những hình ảnh
thân thiết, gắn bó
của quê hương là
nguồn sức mạnh
nâng bước người
lính trên đường đi
chiến đấu.

3. Cách đọc hiểu văn bản
thơ năm chữ
- Xác định và nhận diện
các đặc điểm của thể thơ
như: số chữ, cách gieo vần,
ngắt nhịp;
- Đánh giá tác dụng của
cách gieo vần, ngắt nhịp
trong việc thể hiện tình
cảm, cảm xúc của tác giả;
- Tìm hiểu ý nghĩa của các
chi tiết, hình ảnh có trong
bài thơ;
- Tìm hiểu tâm trạng cảm
xúc của tác giả. Qua đó, lí
giải đánh giá và liên hệ với
những kinh nghiệm sống
thực tiễn của bản thân.

Theo em, những đặc
điểm trên của thể
thơ năm chữ có tác
Em hãy nhắc lại những
dụng gì trong việc
đặc điểm của thể thơ
thể hiện cảm xúc
năm chữ qua bài thơ
của nhà thơ?
“Gặp lá cơm nếp”?

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
HS suy nghĩ,
làm việc theo
cặp bàn

1) Những đặc điểm của thể thơ năm chữ qua bài thơ “Gặp lá cơm nếp”:
mỗi dòng có năm tiếng; nhịp 3/2, 2/3 hoặc linh hoạt phù hợp với tình
cảm, cảm xúc được thể hiện trong bài; sử dụng vần chần;...
2) Tác dụng trong việc thể hiện cảm xúc của nhà thơ: Bài thơ ngắn, toàn
bài chỉ có bốn khổ, tổng cộng mười bốn dòng, trong đó ba khổ đầu mỗi
khổ bốn dòng, khổ cuối chỉ có hai dòng. Mỗi dòng năm tiếng được ngắt
nhịp linh hoạt với vần chân biến hoá, có tác dụng:
- Thể hiện một cách hàm súc tình cảm, tấm lòng của người con đối với
quê hương, đất nước và mẹ của mình.
- Khơi gợi tâm tình sâu nặng của người con dành cho quê hương và
người mẹ. Đó chính là tình yêu thương cao cả thiêng liêng.

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
Viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu) nêu cảm
nghĩ của em về nỗi nhớ thương mẹ của
người con trong bài thơ Gặp lá cơm nếp.

ĐOẠN VĂN THAM KHẢO
Cảm nghĩ của em về nỗi nhớ thương mẹ của người con
trong bài thơ Gặp lá cơm nếp
Bài thơ Gặp lá cơm nếp của nhà thơ Thanh Thảo đã đưa mỗi
chúng ta trở về với những kí ức trần đầy nhớ thương của người con với
mẹ. Người con ấy cũng chính là chàng lính trẻ xa nhà đi chiến đấu, một
lần gặp lá cơm nếp, anh nôn nao nhớ về mẹ, nhớ về hương vị quê nhà.
Hình ảnh mẹ hiện lên trong kí ức của anh qua một câu hỏi chứa đầy tâm
trạng “Mẹ ở đâu chiều nay/Nhặt lá về đun bếp/Phải mẹ thổi cơm
nếp/Mà thơm suốt đường con”. Chi tiết “Nhặt lá về đun bếp” gợi bao
nỗi vất vả, lam lũ, tần tảo khó nhọc của cuộc đời mẹ. Hương thơm của
lá nếp lan toả khắp con đường hành quân chiến đấu của người lính. Bài
thơ ngắn, mỗi dòng năm tiếng được ngắt nhịp linh hoạt, tác giả không
diễn tả chi tiết, cụ thể mà chỉ khơi gợi tâm tình của người con nhưng
người đọc vẫn có thể cảm nhận được tình cảm sâu nặng của anh dành
cho quê hương và người mẹ. Tình cảm ấy đã được hiện thực hoá thành
hành động người con cầm súng ra đi bảo vệ đất nước, bảo vệ quê
hương, bảo vệ cuộc sống bình yên cho gia đình, cho người mẹ của
mình. Và đây mới là biểu hiện cao quý nhất của tình yêu thương.

Bảng kiểm
kĩ năng viết đoạn văn
ST
Tiêu chí
Đạt
T
1 Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung lượng  
khoảng 5 - 7 câu.
2 Đoạn văn đúng chủ đề: Cảm nghĩ về nỗi nhớ  
thương mẹ của người con.
3 Lí lẽ dẫn chứng thuyết phục.
 
4 Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các câu  
trong đoạn văn.
5 Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả, cách  
sử dụng từ ngữ, ngữ pháp.

Chưa
đạt
 
 
 
 
 

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Hoàn thiện các nội dung đã học trong bài;
- Tìm đọc thêm các bài thơ năm chữ có cùng đề tài như
bài thơ: “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh;
- Chuẩn bị: đọc tản văn: “Trở gió” của Nguyễn Ngọc Tư.